Ποιο ζώο που χάθηκε πριν 300 χρόνια θέλουν να επαναφέρουν επιστήμονες - Ηθικά διλήμματα και φόβοι

Το dodo αποτυπώνεται σε ζωγραφιές, σκίτσα αλλά και σε διηγήσεις όσων το είδαν και το παρατήρησαν από κοντά στον Μαυρίκιο τον 17ο αιώνα. Ωστόσο, το συμπαθητικό αυτό ζώο παραμένει εξαφανισμένο από τότε, ένα από είδη που κατοίκησαν κάποτε τον πλανήτη αλλά είναι πλέον κομμάτι της ιστορίας.

Ωστόσο, χιλιάδες dodos θα μπορούσαν να επανέλθουν στη ζωή, γεμίζοντας και πάλι το τοπίο του Μαυρικίου, σύμφωνα με την εταιρεία Colossal Biosciences, που ειδικεύεται στις «απο-εξαφανίσεις» ειδών.

Η Colossal Biosciences δήλωσε στις 17 Σεπτεμβρίου ότι κατάφερε για πρώτη φορά να καλλιεργήσει αρχέγονα γεννητικά κύτταρα περιστεριών, πρόδρομα κύτταρα για σπέρμα και ωάρια.

Αυτό είναι ένα «κρίσιμο βήμα» στην επαναφορά του dodo, που ήταν ένα είδος περιστεριού, για πρώτη φορά μετά από περισσότερα από 300 χρόνια.

Πώς θα γίνει η «επαναφορά» του χαμένου είδους

Σύμφωνα με τον Guardian, η εταιρεία αυτή, με έδρα το Τέξας, η οποία έχει ήδη γίνει διάσημη για την πρόθεσή της να επαναφέρει τα μαμούθ και τον εξαφανισμένο ανταρόλυκο, δήλωσε ότι έχει επίσης αναπτύξει γενετικά τροποποιημένα κοτόπουλα ως υποκατάστατα για την επανεμφάνιση του dodo.

Στα κοτόπουλα θα εγχυθούν γεννητικά κύτταρα από περιστέρια Νικομπάρ, τους πιο στενούς ζωντανούς συγγενείς των dodos. Μετά την παρέλευση κάποιου διαστήματος, με τις κατάλληλες γονιδιακές τροποποιήσεις, θα μπορέσει έτσι να δημιουργηθεί το επιθυμητό σχήμα σώματος και κεφαλιού, ώστε να αναπαραχθεί ξανά το dodo.

«Πιστεύουμε ότι απέχουμε ακόμα πέντε έως επτά χρόνια, αλλά δεν απέχουμε 20 χρόνια», δήλωσε ο Μπεν Λαμ, διευθύνων σύμβουλος της Colossal, σχετικά με το χρονοδιάγραμμα για την επιστροφή του dodo. Μάλιστα, η Colossal συνεργάζεται με ομάδες άγριας ζωής για να εντοπίσει ασφαλείς -απαλλαγμένες από αρουραίους- τοποθεσίες στον Μαυρίκιο, όπου το είδος θα μπορούσε να περιπλανηθεί ξανά.

«Στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε αρκετά dodos με μεγάλη γενετική ποικιλομορφία που θα έχει εισαχθεί σε αυτά, ώστε να μπορέσουμε να τα επαναφέρουμε στην άγρια φύση όπου θα μπορούν πραγματικά να ευδοκιμήσουν», είπε. «Έτσι, δεν θέλουμε να δημιουργήσουμε δύο dodos, θέλουμε να δημιουργήσουμε χιλιάδες», πρόσθεσε.

Πώς εξαφανίστηκε το dodo

Τα dodos κάποτε «βασίλευαν» στα δάση του Μαυρικίου, ένα νησιωτικό κράτος στον Ινδικό Ωκεανό και δεν είχαν θηρευτές. Κάποια στιγμή οι άνθρωποι άρχισαν να τα σκοτώνουν συστηματικά, μια διαδικασία που επιταχύνθηκε από την αποικιοκρατία.

Η απώλεια ενδιαιτημάτων και η εισαγωγή άλλων -εχθρικών σε αυτά- ειδών, όπως μακάκων, χοίρων και αρουραίων υπήρξε καταστροφική για τα dodos. Τα νέα ζώα έκαναν επιδρομές στις φωλιές των φρουτουφάγων πουλιών, επισφραγίζοντας την μοίρα τους.

Η τελευταία αξιόπιστη παρατήρηση dodo προήλθε από έναν Ολλανδό ναύτη, ο οποίος το περιέγραψε ως ένα «είδος πολύ μεγάλης χήνας» το 1662.

Το dodo έχει γίνει έκτοτε συνώνυμο της εξαφάνισης, αλλά η Colossal δήλωσε βέβαιη ότι οι μέθοδοί της, με επίκεντρο την τεχνολογία επεξεργασίας γονιδίων Crispr, μπορούν να γυρίσουν τον χρόνο πίσω και να επιστρέψουν τα dodos στο πρώην σπίτι τους.

«Δεν γνωρίζουμε τις συνέπειες στο τοπίο»

Η Μπεθ Σαπίρο, επιστημονική επικεφαλής της Colossal, η οποία έχει ένα τατουάζ με dodo στο χέρι της, δήλωσε ότι η «εξαιρετικά συναρπαστική» αυτή ανακάλυψη, ήρθε μετά από έναν ολόκληρο χρόνο εργασίας για την επεξεργασία γονιδίων στα πτηνά, τα οποία είναι πιο περίπλοκα στην επεξεργασία σε σχέση με τα θηλαστικά.

«Αυτή δεν είναι μια διαδικασία όπου μια μέρα θα πετάξουμε χιλιάδες dodos στον Μαυρίκιο. Προφανώς θα είναι μια αργή, προσεκτική και σκόπιμη διαδικασία», δήλωσε η Σαπίρο.

«Αν μπορέσουμε να επαναφέρουμε ένα μεγάλο πουλί που ζει στο έδαφος και τρώει φρούτα, δεν γνωρίζουμε όλες τις συνέπειες της επαναφοράς του σε αυτό το τοπίο, αλλά αναμένουμε ότι θα έχουμε κάποιες ευχάριστες εκπλήξεις», είπε.

Θα είναι το dodo αυτό;

Ωστόσο, ορισμένοι ειδικοί έχουν αμφισβητήσει τον τρόπο ορισμού αυτών των γενετικά τροποποιημένων ειδών, αλλά και ποιος θα είναι ο ρόλος τους σε οικοσυστήματα που έχουν υποβαθμιστεί από την ανθρώπινη παρέμβαση και την κλιματική κρίση. Ο Λεονάρντο Καμπάνια, εξελικτικός βιολόγος στο Εργαστήριο Ορνιθολογίας του Cornell, δήλωσε ότι η Colossal έχει σημειώσει «αξιοσημείωτη πρόοδο», αλλά η εργασία της με το dodo αντιμετωπίζει πολλές προκλήσεις.

«Είναι δύσκολο να γνωρίζουμε τι χρειάστηκε για να δημιουργηθεί γενετικά ένα dodo, από τη γονιδιωματική του αρχιτεκτονική μέχρι το πώς τα γονίδιά του αλληλεπιδρούσαν με το περιβάλλον», δήλωσε ο Καμπάνια.

«Η κατασκευή ενός οργανισμού που μοιάζει με αυτό που γνωρίζουμε ότι έκανε ή με τον τρόπο που συμπεριφερόταν το dodo, κάτι που μπορεί να μην είναι η πλήρης εικόνα εξαρχής, συμπεριλαμβανομένου του μοναδικού σχήματος του προσώπου του, των περίεργων φτερών του ή του συνολικού μεγάλου μεγέθους του, είναι μια επίπονη προσπάθεια», εξήγησε ο επιστήμονας.

Οι ηθικές αντιρρήσεις

Περίπου 2 εκατομμύρια είδη κινδυνεύουν σήμερα με εξαφάνιση, με τα ζώα και τα φυτά να απειλούνται από την καταστροφή των οικοτόπων, την άνοδο της θερμοκρασίας, τη ρύπανση, τα χωροκατακτητικά είδη και το κυνήγι. Ο σημερινός ρυθμός εξαφάνισης είναι εκατοντάδες φορές ταχύτερος από τον ιστορικό κανόνα, εκτιμούν οι επιστήμονες, λόγω των επιπτώσεων της ανθρωπότητας.

Η Colossal ισχυρίζεται ότι η τεχνολογία της μπορεί να βοηθήσει τα απειλούμενα είδη αντί απλώς να επαναφέρει χαμένα «κειμήλια», ωστόσο ορισμένοι ειδικοί ισχυρίζονται ότι το έργο της αποσπά την προσοχή από τις απειλές για τον φυσικό κόσμο.

Ο Rich Grenyer, βιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, δήλωσε ότι η απο-εξαφάνιση είναι μια «επικίνδυνη» απόσπαση της προσοχής και ότι τα ζώα που έχουν υποστεί γενετική επεξεργασία είναι «στην καλύτερη περίπτωση ένα είδος προσομοίωσης, σαν αυτά τα ανησυχητικά κινούμενα πορτρέτα τεχνητής νοημοσύνης νεκρών συγγενών που μερικές φορές βλέπουμε οι άνθρωποι να δημιουργούν».

«Με το ονομάζουμε τα γενετικά τροποποιημένα σύγχρονα είδη ως εξαφανισμένα που αναστήθηκαν από τους νεκρούς, αν κάτι τέτοιο ‘απογειωθεί’, αποτελεί τεράστιο ηθικό κίνδυνο. Θα είναι ένας τεράστιος παράγοντας που θα επιτρέψει να συνεχιστούν οι δραστηριότητες που προκαλούν την εξαφάνιση των ειδών εξαρχής - καταστροφή οικοτόπων, μαζική θανάτωση και ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή», είπε.

«Υπάρχει επίσης φυσικά το ερώτημα πού θα τοποθετήσετε τα νεοσύστατα υβρίδιά σας, αν δεν πρόκειται απλώς να είναι περιέργεια σε έναν ζωολογικό κήπο, επειδή γενικά η έλλειψη οικοτόπων είναι που προκάλεσε το πρόβλημα εξαρχής», τόνισε.

Η Colossal, ωστόσο, συνεχίζει να συγκεντρώνει νέους επενδυτές. Η εταιρεία αποτιμάται πλέον στα 10,2 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ μεταξύ των προσώπων που επενδύουν σε αυτήν είναι η Πάρις Χίλτον, ο Τομ Μπρέιντι και ο Τάιγκερ Γουντς.